POChP, czyli Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc, przebiega zwykle z okresami względnej stabilizacji przeplatanymi momentami wyraźnego nasilenia objawów. Te drugie określa się mianem zaostrzeń – i to właśnie infekcje układu oddechowego wskazywane są jako jedna z ich najczęstszych przyczyn.
Okres jesienno-zimowy sprzyja zachorowaniom w całej populacji. Problem polega na tym, że patogeny wywołujące błahe infekcje górnych dróg oddechowych u osób zdrowych mogą u chorych na POChP stać się przyczyną ciężkiego zaostrzenia.
To dlatego jesień i zima opisywane są jako czas wymagający szczególnej uwagi.
Jakie patogeny wywołują infekcje najczęściej?
Najczęstszą przyczyną zakażeń układu oddechowego – także u chorych na POChP – są wirusy. Wymienia się wśród nich rhinowirusy, adenowirusy, wirusy grypy i paragrypy, RSV (syncytialny wirus oddechowy) oraz koronawirusy.
Wirusy powodujące infekcje dróg oddechowych rozprzestrzeniają się przede wszystkim drogą kropelkową. Dla większości z nich – poza wirusami grypy – nie ma specyficznych leków łagodzących przebieg zakażenia. Z tego powodu w materiałach eksperckich tak mocno akcentuje się profilaktykę i unikanie zakażenia.
Dlaczego po infekcji wirusowej pojawia się nadkażenie bakteryjne?
Część wirusów powoduje uszkodzenie nabłonka dróg oddechowych. Osłabiona w ten sposób bariera sprzyja nadkażeniom bakteryjnym, które dodatkowo komplikują przebieg infekcji. To jeden z powodów, dla których pozornie zwykłe przeziębienie u osoby z POChP może przeciągać się i nasilać. Zakażenia bakteryjne powodują zaostrzenia nieco rzadziej niż wirusowe, wymagają jednak zastosowania odpowiednich antybiotyków.
Część bakterii – takich jak Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis czy Pseudomonas aeruginosa – może kolonizować drogi oddechowe chorego i ujawnić się dopiero w sprzyjających warunkach.
Dlaczego nie warto sięgać po antybiotyk „na wszelki wypadek”?
Nie istnieje obecnie metoda całkowitego usunięcia bakterii kolonizujących drogi oddechowe. Z tego powodu nie zaleca się rutynowego wykonywania posiewów wydzieliny ani podawania antybiotyków osobom bez typowych objawów klinicznych infekcji bakteryjnej. Powód jest praktyczny: takie postępowanie może prowadzić do wytworzenia oporności bakterii na dostępne antybiotyki, a w konsekwencji do nieskuteczności leczenia w przyszłości – wtedy, gdy będzie ono naprawdę potrzebne. Decyzja o antybiotykoterapii zawsze należy do lekarza.
Jakie znaczenie mają szczepienia?
W profilaktyce zakażeń u chorych na POChP kluczową rolę przypisuje się szczepieniom. W Polsce zaleca się w tej grupie przede wszystkim szczepienie przeciw grypie oraz przeciw pneumokokom.
Dane dotyczące grypy są wymowne: u chorych na POChP powyżej 65. roku życia szczepienie zmniejsza ryzyko zgonu z powodu grypy o około 70% w porównaniu z grupą nieszczepioną. Zmniejsza też ryzyko zaostrzeń i pobytu w szpitalu. Więcej informacji o tym, czym jest profilaktyka POChP, zebrano w serwisie edukacyjnym oddychajmy.pl.
Kiedy najlepiej się zaszczepić?
Szczepienie przeciw grypie najlepiej wykonać jesienią, jeszcze przed rozpoczęciem sezonu grypowego. Ze względu na zmieniające się szczepy wirusa trzeba je powtarzać co roku – jednorazowe zaszczepienie nie daje ochrony na kolejne sezony.Szczepionka przeciw grypie jest refundowana powyżej 65. roku życia, a także u osób w wieku 18-64 lata z chorobami układu oddechowego, a więc również u chorych na POChP. Przeciwwskazaniem jest alergia na białko jaja kurzego, a przy ostrej chorobie infekcyjnej z gorączką szczepienie należy przełożyć.
Pneumokoki i krztusiec
Osoby z przewlekłymi chorobami układu oddechowego są bardziej narażone na rozwój zapalenia płuc, w tym powodowanego przez pneumokoki. Szczepienie wykonuje się zwykle jednorazowo, choć u osób dorosłych możliwe jest doszczepienie po 6-12 miesiącach.
Coraz częściej wraca też temat krztuśca, przez lata uważanego niemal za historię medycyny. Liczba przypadków rośnie zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, zwłaszcza po 65. roku życia, którzy chorują ciężej. Dostępna szczepionka skojarzona nie zawiera żywych komórek bakterii, a dawki przypominające zaleca się mniej więcej co 10 lat.
Higiena jako codzienna profilaktyka
Poza szczepieniami w okresie zwiększonej zachorowalności znaczenie ma optymalna higiena rąk – regularne mycie i odkażanie – a także dbałość o powierzchnie dotykane przez inne osoby, takie jak klamki. Zalecenia te brzmią banalnie, ale przy zakażeniach przenoszonych drogą kropelkową mają realne przełożenie. Często chodzi o ograniczenie liczby okazji do zakażenia, a nie o całkowite unikanie kontaktów. Świadome podejście do sezonu infekcyjnego bywa przedstawiane jako element odpowiedzialnego dbania o układ oddechowy.
Dlaczego każde zaostrzenie ma znaczenie?
W opisach POChP podkreśla się, że zaostrzenia nie są zdarzeniami obojętnymi. Częstsze i cięższe epizody bywają wiązane z koniecznością leczenia szpitalnego, a każde z nich może pogorszyć stan zdrowia w sposób, który trudno odwrócić.
To właśnie dlatego profilaktyka infekcji omawiana jest w kontekście tej choroby tak szczegółowo. Nie chodzi o wywoływanie niepokoju przed każdym sezonem jesiennym, lecz o świadomość, że przewidywalny okres zwiększonego ryzyka daje się przygotować z wyprzedzeniem.
POChP – najczęściej zadawane pytania
Dlaczego infekcje są groźniejsze dla chorych na POChP?
Patogeny wywołujące błahe infekcje u osób zdrowych mogą u chorych na POChP prowadzić do ciężkich zaostrzeń choroby.
Jakie patogeny wywołują zakażenia najczęściej?
Przede wszystkim wirusy: rhinowirusy, adenowirusy, wirusy grypy i paragrypy, RSV oraz koronawirusy.
Jakie szczepienia zaleca się przy POChP?
W Polsce przede wszystkim przeciw grypie i przeciw pneumokokom. Wraca też temat szczepienia przeciw krztuścowi.
Kiedy zaszczepić się przeciw grypie?
Najlepiej jesienią, przed sezonem grypowym. Szczepienie trzeba powtarzać co roku ze względu na zmieniające się szczepy wirusa.
Czy antybiotyk warto brać zapobiegawczo?
Nie. Podawanie antybiotyków bez objawów infekcji bakteryjnej sprzyja oporności bakterii. Decyzję podejmuje lekarz.
Treść ma charakter ogólno-edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny medycznej.