Maść na kontuzje sportowe powinna być dobrana do rodzaju urazu i jego objawów. Preparaty chłodzące, zawierające mentol, pomagają zmniejszyć ból i obrzęk po stłuczeniach. Maści rozgrzewające poprawiają ukrwienie przy napięciu mięśni, lecz nie należy stosować ich na świeże urazy. Składniki przeciwzapalne, takie jak diklofenak, mogą łagodzić stan zapalny, jednak wymagają uwzględnienia przeciwwskazań i zaleceń farmaceuty.
Maści na kontuzje sportowe stosuje się przy stłuczeniach, skręceniach, przeciążeniach mięśni oraz bólu powstałym po treningu. Preparat nakładany na skórę może ograniczyć miejscowy stan zapalny, zmniejszyć obrzęk albo zapewnić krótkotrwałe działanie chłodzące i przeciwbólowe.
Nie zastępuje jednak diagnostyki, szczególnie gdy urazowi towarzyszy znaczne ograniczenie ruchu, deformacja stawu lub narastający krwiak. Dobór produktu powinien uwzględniać fazę urazu, rodzaj objawów, stan skóry, przyjmowane leki oraz choroby przewlekłe. Poniższe informacje są przeznaczone dla osób aktywnych fizycznie, sportowców amatorów i pacjentów wracających do treningu po niewielkich urazach tkanek miękkich.
Składniki maści a ich działanie na uraz
Najczęściej stosowane substancje przeciwzapalne to diklofenakibuprofen i ketoprofen. Należą do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), dlatego ograniczają syntezę prostaglandyn odpowiedzialnych za ból, obrzęk i miejscowy stan zapalny. Nie przyspieszają mechanicznie zrostu więzadeł ani regeneracji zerwanego mięśnia, lecz mogą poprawić komfort w pierwszych dniach po kontuzji. Mentol i kamfora wywołują uczucie chłodu lub naprzemiennego chłodzenia i rozgrzewania. Preparaty rozgrzewające z kapsaicyną, salicylanami czy olejkami eterycznymi bywają używane przy sztywności i przewlekłym napięciu, ale nie powinny być nakładane na świeży, silnie obrzęknięty uraz. Arnika, escyna z kasztanowca i heparyna są składnikami produktów przeznaczonych głównie do postępowania przy siniakach i podskórnych wylewach.
| Rodzaj preparatu | Główny składnik | Typowe zastosowanie | Ważne ograniczenie |
|---|---|---|---|
| Przeciwzapalny | diklofenakibuprofen | ból i obrzęk stawu lub mięśnia | ostrożność przy nadwrażliwości na NLPZ |
| Chłodzący | mentol | świeże stłuczenie, uczucie gorąca | nie stosować na uszkodzoną skórę |
| Rozgrzewający | kapsaicyna, kamfora | sztywność i przewlekłe napięcie | niewskazany po urazie |
| Na krwiaki | heparyna, escyna, arnika | siniaki i obrzęk podskórny | nie nakładać na rany |
Bezpieczne stosowanie po treningu i kontuzji
Maść nakłada się cienką warstwą na nieuszkodzoną, czystą skórę, najczęściej zgodnie z dawkowaniem podanym w ulotce. Intensywne wcieranie może nasilić podrażnienie i nie poprawia skuteczności leku.
Po aplikacji należy umyć ręce, chyba że preparat jest przeznaczony do leczenia dłoni.
Przed aplikacją sprawdź:
- nazwę substancji czynnej i jej stężenie;
- przeciwwskazania opisane w ulotce;
- obecność otarć, ran, wysypki lub zakażenia skóry;
- możliwe uczulenie na NLPZ, mentol, kamforę albo salicylany;
- stosowanie aspiryny, leków przeciwkrzepliwych lub innych NLPZ;
- zalecany wiek oraz ograniczenia dotyczące ciąży i karmienia piersią;
- maksymalną częstotliwość aplikacji i czas samodzielnego leczenia.
Nie należy łączyć kilku maści o podobnym działaniu bez konsultacji z farmaceutą lub lekarzem. Preparatu nie wolno stosować pod szczelnym opatrunkiem, na błony śluzowe ani w pobliżu oczu. Dla pieczenia, pęcherzy, duszności lub rozległego zaczerwienienia trzeba natychmiast zmyć produkt i skontaktować się z pomocą medyczną. Brak poprawy po kilku dniach, nasilający się obrzęk, niestabilność stawu albo niemożność obciążenia kończyny wymagają oceny lekarskiej.
Mechanizm bólu decyduje o wybraniu substancji
Maść na kontuzję sportową powinna odpowiadać miejscu urazu, lecz także jego charakterowi. Przy bólu wynikającym ze stanu zapalnego stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), przede wszystkim diklofenakibuprofen, naproksen lub ketoprofen. Ograniczają one aktywność enzymów uczestniczących w syntezie prostaglandyn, za pomocą czego zmniejszają ból, obrzęk i miejscowy stan zapalny. Są przydatne przy przeciążeniach ścięgien, skręceniach, naciągnięciach mięśni oraz dolegliwościach stawowych.
Preparaty z mentolem, kamforą lub olejkami eterycznymi działają głównie objawowo. Pobudzają receptory zimna albo wywołują naprzemienne odczucie chłodu i ciepła, odwracając uwagę układu nerwowego od bólu. Nie usuwają jednak przyczyny urazu.
Silne pieczenie po aplikacji nie świadczy o większej skuteczności preparatu, lecz może oznaczać podrażnienie skóry. Maści rozgrzewające z kapsaicyną, salicylanem metylu lub wybranymi olejkami lepiej sprawdzają się przy przewlekłym napięciu i sztywności niż w pierwszych godzinach po urazie. Rozszerzenie naczyń oraz pobudzenie receptorów czuciowych może nasilić obrzęk świeżo uszkodzonej tkanki.
Która maść sprawdzi się przy świeżym urazie?
W pierwszej fazie skręcenia, naciągnięcia lub stłuczenia najczęściej wybiera się żel z NLPZ albo preparat chłodzący z mentolem.
Żel łatwo rozprowadzić na obrzękniętej okolicy i najczęściej nie wymaga intensywnego masażu, który mógłby zwiększyć ból. Równocześnie potrzebne są odciążenie, chłodzenie przez tkaninę i uniesienie kończyny.
Co stosować na stłuczenie, krwiak i napięty mięsień?
Przy stłuczeniu zasinienie wynika z wynaczynienia krwi do tkanek.
Preparaty z heparyną lub escyną bywają stosowane pomocniczo przy obrzęku i krwiakach, choć nie zastępują diagnostyki, gdy siniak szybko się powiększa, jest bardzo bolesny albo pojawia się bez wyraźnego urazu. Żelu nie należy nakładać na uszkodzoną skórę ani wcierać agresywnie w świeży krwiak. Na napięcie mięśni po wysiłku można sprawdzić mentol, kamforę lub łagodny preparat rozgrzewający. Kapsaicyna znajduje zastosowanie głównie w bólu przewlekłym; nie jest dobrym wyborem na świeże naderwanie. Arnika i żywokost są powszechne w preparatach roślinnych, lecz jakość dowodów na ich skuteczność jest słabsza niż w przypadku NLPZ.
NLPZ do stosowania miejscowego należy nakładać zgodnie z ulotką, bez łączenia kilku produktów z tą samą substancją czynną. Ketoprofen może powodować nadwrażliwość na światło, dlatego leczoną skórę trzeba chronić przed słońcem.
Maści nie powinny trafiać na rany, błony śluzowe ani okolice oczu. Silny ból, deformacja, drętwienie lub niemożność obciążenia kończyny wymagają oceny lekarskiej, jakkolwiek zastosowanego preparatu. Maść na stłuczenie, skręcenie lub przeciążenie może działać miejscowo, lecz nie zawsze pozostaje obojętna wobec.
Bezpieczne stosowanie maści na kontuzje sportowe przy lekach i chorobach skóry
Preparaty przeciwbólowe i przeciwzapalne zawierają najczęściej diklofenakibuprofen, ketoprofen albo naproksen. Mimo stosowania na skórę część substancji przenika do krążenia, dlatego nie należy łączyć kilku maści z tej samej grupy ani równocześnie przyjmować doustnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych bez konsultacji. Dotyczy to szczególnie osób z chorobą wrzodową, niewydolnością nerek, astmą nasilającą się po aspirynie oraz pacjentów stosujących leki przeciwkrzepliwe.
Ryzyko działań ogólnoustrojowych jest mniejsze niż po tabletkach, ale nie jest zerowe. Ostrożność jest potrzebna przy warfarynie, apiksabanie, rywaroksabanie, aspirynie, glikokortykosteroidach i lekach przeciw nadciśnieniu. Ketoprofen może wywoływać reakcje nadwrażliwości na światło, dlatego leczone miejsce należy chronić przed słońcem zgodnie z ulotką, często jeszcze przez parę dni po zakończeniu aplikacji. Maści nie nakłada się na rany, otarcia, pęcherze, błony śluzowe ani skórę z aktywnym wypryskiem, łuszczycą, zakażeniem lub nasilonym stanem zapalnym. Przy atopowym zapaleniu skóry szczególnie łatwo o pieczenie i reakcję kontaktową. Mentol, kamfora i kapsaicyna mogą także podrażniać skórę; nie wolno przykrywać ich szczelnym opatrunkiem ani łączyć z termoforem. Przed pierwszym użyciem można nanieść niewielką ilość na mały, nieuszkodzony fragment skóry. Przy aplikacji należy:
- umyć i osuszyć skórę, a następnie nałożyć cienką warstwę bez intensywnego wcierania;
- umyć ręce po zastosowaniu i nie dotykać oczu ani ust;
- przerwać leczenie przy wysypce, obrzęku, pęcherzach, duszności lub nasilonym bólu.
Pytania o maści na kontuzje przy lekach i chorobach skóry
Czy możemy stosować maść przeciwzapalną na egzemę?
Nie na aktywne zmiany. Najpierw należy opanować chorobę skóry i skonsultować preparat z lekarzem lub farmaceutą.
Czy maść można łączyć z ibuprofenem w tabletkach?
Bez konsultacji lepiej nie, ponieważ rośnie ryzyko krwawienia, podrażnienia żołądka i obciążenia nerek.
Kiedy potrzebna jest konsultacja?
Gdy obrzęk lub ból utrzymuje się, uraz ogranicza ruch, pojawia się drętwienie albo stosowane są leki przeciwkrzepliwe.
Maści stosowane przy stłuczeniach, skręceniach i przeciążeniach mięśni zazwyczaj nie nadają się do aplikowania na uszkodzoną skórę.
Dotyczy to preparatów chłodzących z mentolem, rozgrzewających z kapsaicyną lub salicylanami, a także żeli przeciwzapalnych zawierających ibuprofen, diklofenak czy ketoprofen. Ich substancje pomocnicze mogą wywołać silne pieczenie, podrażnienie, reakcję alergiczną i opóźnienie gojenia. Maści na kontuzje sportowe nie należy nakładać na otwarte rany, krwawiące skaleczenia ani sączące otarcia. Nie powinno się także smarować miejsc z pęcherzami, świeżo zdartym naskórkiem lub widoczną tkanką podskórną. Przerwana bariera skóry ułatwia przenikanie składników preparatu, co zwiększa ryzyko miejscowego stanu zapalnego.
Czy maść na kontuzje sportowe można nakładać na otarcia i rany?
Przy powierzchownym otarciu należy najpierw umyć skórę letnią, bieżącą wodą, usunąć widoczne zabrudzenia i delikatnie osuszyć ją jałowym gazikiem. Następnie można zastosować środek przeznaczony do pielęgnacji ran, na przykład preparat antyseptyczny zgodny z ulotkąoraz osłonić miejsce jałowym opatrunkiem. Opatrunek ogranicza tarcie i chroni ranę przed wtórnym zakażeniem.
Dopiero po całkowitym zamknięciu naskórka, bez strupa odrywającego się przy dotyku, można sprawdzić powrót do środka na stłuczenia lub napięte mięśnie – o ile jego ulotka nie zawiera przeciwwskazania dotyczącego podrażnionej skóry.
Nie należy nakładać go prosto na świeżą bliznę, jeśli pozostaje zaczerwieniona, wilgotna lub bolesna.
Kiedy otarcie wymaga konsultacji medycznej?
Pomocy medycznej wymaga rana głęboka, rozległa albo zanieczyszczona ziemią, a także uraz z narastającym obrzękiem, ropną wydzieliną, nasilającym się bólem i zaczerwienieniem wychodzącym poza ranę. Pilnej oceny potrzebuje także krwawienie, którego nie udaje się zatamować po kilku minutach ucisku. Przy podejrzeniu zakażenia lub braku poprawy nie należy maskować objawów maścią przeciwbólową.